Obowiązki pracodawcy wobec pracownika
Obowiązki pracodawcy wobec pracownika
7 September 2015
Ile z pensji może zabrać komornik
Ile z pensji może zabrać komornik
16 September 2015
Pokaż wszystko

Uchodźcy, ich status i obowiązki

uchodźcy

Współczesna wędrówka ludów trwa. Obywatele Syrii, Iraku oraz Libanu dotarli już do Europy, co zapewne stanowi dopiero początek fali imigrantów na stary kontynent. Dlatego spieszymy wyjaśnić, kim są uchodźcy, jakie są ich prawa i obowiązki gwarantowane umowami międzynarodowymi.

Uchodźcy, ich prawa i obowiązki

Status uchodźcy po II wojnie światowej reguluje Konwencja Genewska z 1951 r. Polska, jako sto piąty kraj przystąpiła do Konwencji Genewskiej oraz jej Protokołu dodatkowego w 1967 r.

Uchodźca w rozumieniu wspomnianej wyżej konwencji, to osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości i przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa.

Uchodźca to także osoba, która nie posiada żadnego obywatelstwa i na skutek podobnych zdarzeń znajduje się poza państwem swojego zamieszkania i nie może lub nie chce wrócić na jego terytorium z powodu uzasadnionych obaw.

Zapisy konwencji gwarantują także uchodźcom:

  • bezpieczeństwo, zakazując krajom, na terytorium których się znaleźli – wydalania uchodźców oraz zawracania ich do granicy terytoriów, na których groziłoby im niebezpieczeństwo,
  • swobodę wyznawania religii,
  • „bezstronność” – uchodźcy nie mogą zostać objęci żadnymi nadzwyczajnymi środkami, które zostały podjęte wobec państwa, którego są obywatelami.

Należy także wyraźnie podkreślić, że zapisów konwencji nie stosuje się do osób, które popełniły przestępstwa przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne, ciężkie przestępstwa pospolite czy winne są czynów sprzecznych z celami i zasadami ONZ.

Uchodźcy, a naruszenie terytorium

Żadne z państw nie ma obowiązku wpuszczania cudzoziemców na swoje terytorium. Może ono zakazać wstępu, a także ustalić specjalne warunki, jakie należy spełnić, by przekroczyć granicę tego państwa.

Sytuacja Europy w tym zakresie jest trudna, gdyż do tej pory dążyło się do zapewnienia możliwości swobodnego podróżowania, w tym podejmowania pracy. W tym kontekście sytuacja Węgier staje się coraz trudniejsza, ponieważ ich terytorium to główny obszar tranzytowy uchodźców do Europy zachodniej, gdzie dostają się pokonując nielegalnie (na własną rękę lub przy udziale grup przemytniczych) granicę Węgierską z Serbią.

Kontrola granicy

Praktyka międzynarodowa doprowadziła do wykształcenia się systemu kontroli transgranicznej, której celem jest weryfikacja osób przybywających do danego państwa, w tym Unii Europejskiej. W przypadku uchodźców, o których dziś piszemy, pokonywana „na dziko” granica stanowi naruszenie terytorium, co dotychczas w kontekście działań militarnych na terenie Syrii, zdawało się być niezauważalne, do czasu, gdy zdano sobie sprawę, że w większości ludzie ci nie uciekają przed prześladowaniem, a migrują za pracą i lepszym życiem, będąc jednocześnie pozbawionym jakiejkolwiek kontroli. Próba wdrożenia ewidencji uchodźców już na terenie Węgier spotkała się z negacją ze strony przybyszów.

Wskazujemy niżej, jakie prawa i obowiązki mają cudzoziemcy, ale zwracamy także uwagę, że kwestie te dotyczą wyłącznie osób przebywający legalnie na terytorium państwa. Status „dziko” podróżujących uchodźców nie jest uregulowany i podlega procedurom ubiegania się o azyl – usankcjonowania prawnego w danych społeczeństwie.

Prawa, ich wyłączenia oraz obowiązki

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r., stanowi, iż każde państwo będące jego stroną zobowiązuje się przestrzegać i zapewnić wszystkim osobom, które znajdują się na jego terytorium i podlegają jego jurysdykcji – prawa uznane w Pakcie.

Pakt jednocześnie przyznaje prawo uczestniczenia w kierowaniu sprawami publicznymi, korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego, a także dostępu do służb publicznych wyłącznie obywatelom, co wyłącza powyższe dla obcokrajowców, którzy mają także ograniczenia w nabywaniu praw własności rzeczy nieruchomej oraz ruchomej – statki powietrzne oraz morskie. W wielu państwach nie mogą być również zatrudniani jako kapitanowie, czy członkowie załogi, w tym także nie mogą uzyskać stosownego zezwolenia na podjęcie zatrudnienia w tym charakterze.

Krótko, ale treściwie można podsumować obowiązki nałożone na obcokrajowca, które sprowadzają się do uznania nadrzędności państwa, w którym się znajduje. Cudzoziemiec przebywający na terenie jurysdykcji państwa obowiązany jest do respektowania jego ustawodawstwa i zarządzeń regulujących jego pobyt. Nie może uchylać się od płacenia opłat celnych i podatków, o ile nie posiada immunitetu podatkowego.

Źródła:
Konwencja dotycząca statusu uchodźców, sporządzona w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. [tutaj]
Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. [tutaj]